AI-agenten zijn een risico voor de financiële stabiliteit

Meer dan een chatbot

Zeg niet zomaar chatbot tegen een AI-agent. Een chatbot beantwoordt uw vraag. Een AI-agent is een digitale assistent die niet alleen antwoorden geeft, maar ook zelfstandig taken uitvoert binnen de instructies en bevoegdheden die u hem geeft. Big Tech zet er volop op in. Meta lanceerde Muse in de VS en Canada op 8 september, OpenAI kondigde 'dots' aan op 29 september, Microsoft komt met Autopilot en Google met Gemini Agent.

Een revolutie op de werkvloer

AI-agenten zijn even revolutionair als apps destijds. Ze maken veel personeel in grote bedrijven overbodig, ook hoger opgeleid personeel. Bankreus HSBC kondigde vorige week bijvoorbeeld aan dat het ongeveer de helft van de management- en specialistische functies in zijn Britse vermogensdivisie wil schrappen, en 70% (!) van het aantal financieel adviseurs. Ook zzp'ers zien plotseling een zee aan mogelijkheden ontstaan. Eindelijk een secretaresse! Sterker nog, u kunt zelf een gigantisch team van AI-agenten samenstellen dat voor u werkt tegen een fractie van de kosten van menselijk personeel. AI-agenten nemen nooit vakantie en hebben – hoewel u het niet helemaal kunt uitsluiten – vooralsnog geen virtuele vakbond opgericht. Ja, ze maken (nog) fouten, maar dat ontwikkelt zich zeer snel binnen de zelflerende systemen van AI.

Het einde van de financiële inertie

AI-agenten kunnen ook de machtsverhouding tussen banken en hun klanten veranderen. Veel mensen zijn financieel inert. Ze klagen wel over een lage spaarrente, maar zijn vaak te gemakzuchtig om er zelf iets aan te doen. Die inertie is een zegen voor de banken, die er een model van goedkope depositofinanciering op kunnen bouwen. Dat is zeker het geval in België, al moet u die lage spaarrentes zien in relatie tot de zeer gunstige hypotheektarieven. Een AI-agent kan die inertie doorbreken. Spaarders kunnen AI-agenten inzetten om hun spaargeld aan het werk te zetten, door ze op te dragen voortdurend de bank met de beste rentevoorwaarden op te sporen, rekening houdend met belastingen, depositogarantie, voorwaarden en eventueel verlies van loyaliteitspremies. Geef de AI-agent de bevoegdheid om uw spaargeld zelfstandig elders onder te brengen en u kunt aan de slag.

Lessen uit Silicon Valley Bank

AI-agenten hertekenen ook de risico's in het bankenlandschap. De verregaande digitalisering van de financiële economie heeft veel voordelen, maar vergroot ook het risico op bankruns. Het faillissement van Silicon Valley Bank in 2023 is daar een illustratie van. De bank kwam in de gevarenzone omdat ze grote verliezen leed op haar portefeuille Amerikaanse staatsobligaties, die fors in waarde waren gedaald door de rentestijging. Zolang klanten hun deposito's niet opnamen, waren deze verliezen slechts latent en kon de bank proberen de rit uit te zitten. Maar toen klanten massaal hun deposito's begonnen op te nemen, moest de bank de obligaties verkopen om liquide middelen vrij te maken en werden de verliezen gerealiseerd. Na een paar ongelukkige uitspraken van de CEO over de financiële situatie stak een techmagnaat de lont aan door via sociale media anderen op te roepen hun geld weg te halen. En dat kan, in tegenstelling tot het predigitale tijdperk, in een oogwenk via een app. Door de digitale bankrun ging Silicon Valley Bank in minder dan twee dagen kopje onder.

Snelheid en gelijktijdigheid: de bankrun van de toekomst

Bij Silicon Valley Bank moest de klant nog zelf op de knop drukken, maar met een AI-agent is zelfs dat niet meer nodig. U kunt uw AI-agent namelijk ook de instructie geven om uw geld bliksemsnel ergens weg te halen zodra er slecht nieuws opduikt. Het gevaar zit daarbij zowel in de snelheid als in de gelijktijdigheid. De volgende bankrun wacht misschien niet tot de spaarder wakker wordt. Miljoenen agenten kunnen dezelfde informatie verwerken en vergelijkbare beslisregels volgen. Ze hoeven niets af te spreken om tegelijk naar de uitgang te lopen. Zelfs een gerucht kan zo een zichzelf versterkend proces in gang zetten: opnames leiden tot liquiditeitsproblemen, die weer nieuwe opnames uitlokken.

Druk op rentemarges en kredieten

Eind september wees Torsten Sløk, hoofdeconoom van Apollo, er ook op dat veel fintechbedrijven aanzienlijk hogere rentevergoedingen bieden dan Amerikaanse banken. Revolut Standard biedt bijvoorbeeld 3,5% rente, een vol procentpunt meer dan de rente die Amerikaanse banken bieden op een gereguleerde spaarrekening. Uitgevers van stablecoins (cryptomunten die gekoppeld zijn aan de dollar) mogen nog geen rente bieden, maar vroeg of laat zal dat toch gebeuren. Als banken massaal hun depositorente verhogen, zullen ze – als ze hun rentemarge willen beschermen (het verschil tussen de rente die ze betalen op deposito's en de rente die ze in rekening brengen op kredieten) – ook de kredietrentes moeten verhogen. Ook dat is een systeemrisico, omdat het de economische groei onder druk zet.

Hoe banken en toezichthouders kunnen reageren

Banken kunnen zich uiteraard tegen dit risico wapenen. Ze kunnen bijvoorbeeld hun rentetarieven verhogen, limieten instellen op inkomende bedragen die tegen een gunsttarief kunnen worden belegd en digitale drempels opwerpen om AI-agenten af te remmen. Maar dat neemt niet weg dat AI-agenten het systeemrisico vergroten. Banken en toezichthouders zullen hun stresstests op die mogelijkheid moeten aanpassen. En wellicht komt er nieuwe regelgeving.

Fysiek goud buiten het bancaire systeem

AI-agenten laten zien hoe snel geld zich binnen het digitale financiële systeem kan verplaatsen en hoe bestaande risico's daardoor kunnen worden versterkt. Een banktegoed en fysiek goud hebben in dat opzicht een verschillend risicoprofiel. Geld op een rekening blijft afhankelijk van de werking van het bancaire systeem, terwijl fysiek toegewezen goud daarbuiten wordt aangehouden. Juist nu financiële processen steeds verder digitaliseren en versnellen, kan goud binnen een gespreid vermogen daarom een aanvullende, diversifiërende rol vervullen.