Inhoudsopgave
Blijf op de hoogte van alles wat je moet weten over beleggen
De goudstandaard is een monetair systeem dat lange tijd de basis vormde van het wereldwijde financiële stelsel.
Valuta waren direct gekoppeld aan goud, wat zorgde voor stabiliteit, vertrouwen en discipline. Maar wat hield de goudstandaard precies in, waarom werd deze afgeschaft en is een terugkeer nog denkbaar?
Onder de goudstandaard is de waarde van een munt direct gekoppeld aan een vaste hoeveelheid goud.
Centrale banken beloofden dat papiergeld altijd kon worden ingewisseld voor fysiek goud tegen een vaste goudprijs. Hierdoor was geldcreatie beperkt: een land kon alleen nieuw geld uitgeven als daar voldoende goud tegenover stond.
Het voordeel hiervan was monetaire discipline. Overheden konden niet onbeperkt geld bijdrukken, wat het risico op hoge inflatie sterk verminderde. Daarnaast zorgde de goudstandaard voor internationaal vertrouwen, omdat valuta’s onderling via goud met elkaar verbonden waren.
Na de Tweede Wereldoorlog werd het monetaire systeem opnieuw ingericht tijdens de Bretton Woods-conferentie in 1944.
Hierbij werd afgesproken dat de Amerikaanse dollar centraal zou staan in het wereldwijde systeem. De dollar werd gekoppeld aan goud tegen een vaste prijs van 35 dollar per troy ounce, terwijl andere valuta aan de dollar werden gekoppeld.
In theorie bleef goud dus de ultieme basis, maar in de praktijk ontstond een afhankelijkheid van de Verenigde Staten. Naarmate de VS meer dollars uitgaven (onder andere door sociale programma’s en de Vietnamoorlog) raakte de gouddekking onder druk.
In 1971 trok president Richard Nixon definitief de stekker uit dit systeem. Met de zogeheten Nixon Shock werd de inwisselbaarheid van dollars voor goud beëindigd. Daarmee werd de goudstandaard losgelaten.
De belangrijkste reden was dat de goudstandaard als te beperkend werd ervaren. Overheden en centrale banken wilden meer flexibiliteit om economische schokken op te vangen.
Daarnaast ontstond een structureel probleem: er circuleerden wereldwijd meer dollars dan er goud beschikbaar was om deze te dekken. Het vertrouwen in de vaste goudkoers kwam onder druk te staan, waardoor landen hun dollars massaal wilden wisselen voor goud. Dat was op termijn onhoudbaar.
Na het loslaten van de goudstandaard veranderde het financiële systeem ingrijpend.
Geld kreeg geen intrinsieke waarde meer, maar ontleent zijn waarde sindsdien aan vertrouwen in overheden en centrale banken. Dit systeem noemen we fiatgeld.
Centrale banken kregen de mogelijkheid om actief in te grijpen via renteverlagingen, geldcreatie en opkoopprogramma’s. Dit bood ruimte om recessies te bestrijden, maar ging ook gepaard met nieuwe risico’s.
Zonder goud als rem op geldcreatie nam de hoeveelheid geld structureel toe. In veel landen leidde dit tot hogere inflatie. In de VS liep de inflatie in de jaren ’70 op tot dubbele cijfers en piekte rond 1980 op ongeveer 13–14% (jaar-op-jaar).
Ook het Verenigd Koninkrijk zag extreem hoge pieken. In 1975 lag de inflatie rond de 24%. Nederland zat met 6% tot 7% per jaar aanzienlijk lager, maar nog steeds fors hoger dan de gewenste 2% per jaar die centrale banken nastreven.
Overheden, bedrijven en consumenten konden gemakkelijker lenen. De wereldwijde schuldenberg groeide doordat geld niet langer schaars was.
Een volledige terugkeer naar de goudstandaard lijkt op korte termijn onwaarschijnlijk. De omvang van de wereldeconomie en de hoeveelheid uitstaand geld en schulden maken de koppeling van geld aan goud complex.
Wel is het opvallend dat centrale banken wereldwijd hun goudreserves vergroten. Dit wijst erop dat goud nog altijd wordt gezien als ultieme vorm van vertrouwen, juist in tijden van onzekerheid.
Tegelijkertijd rijzen er steeds meer twijfel over de houdbaarheid van het huidige fiat-systeem. Mocht het vertrouwen in papiergeld structureel afnemen, dan is het denkbaar dat goud opnieuw een grotere monetaire rol krijgt, al zal dat waarschijnlijk in een andere vorm zijn dan in de vorige eeuw het geval was.
Digitaal goud zou een mogelijkheid kunnen zijn. Dit gaat om goud dat via blockchaintechnologie wordt verhandeld in de vorm van tokens die een claim vertegenwoordigen op fysiek opgeslagen goud. Hierdoor wordt goud makkelijker overdraagbaar en beter inzetbaar in een digitale economie, zonder dat centrale banken formeel terugkeren naar een goudstandaard.
De goudstandaard vormde ooit de ruggengraat van het wereldwijde financiële systeem en beperkte hoe veel geld overheden konden creëren. Ontdek waarom dit systeem werd losgelaten — en waarom goud vandaag opnieuw een belangrijke rol kan spelen.
Socials
